Voor de instandhouding van familielandgoederen vormt onderlinge verdeeldheid binnen de familie een serieuze bedreiging; die leidt niet zelden tot besluiteloosheid of conflict. Professionele hulp van buiten kan dat voorkomen of wegnemen. Het zou goed zijn als de overheid daarbij financieel een handje zou helpen.
Clash
De NSW is in 1928 niet voor niets in het leven geroepen. Het was destijds voor veel families eenvoudigweg niet meer op te brengen om hun landgoed en huis bijeen en in goede staat te houden. Laat staan ordentelijk over te dragen aan de volgende generatie. De NSW faciliteert dit laatste in stevige mate. Diezelfde families zijn nu vanwege dat bezit weliswaar solvabel, maar vaak absoluut niet liquide als er geen toereikende inkomsten zijn uit datzelfde bezit. ‘Onbezoldigd suppoost’, zo noemde iemand uit zo’n familie zichzelf. Je moet het hart dus wel heel erg op de goede plaats hebben en houden, en voldoende eer en voldoening uit je pro deo-werk krijgen om dat vol te houden. We moeten zulke mensen koesteren.
Vanuit die houding stemmen zij bij de besluitvorming vaak tegen. Meestal zijn een paar familieleden de dagelijkse kartrekkers. Al het werk komt op hun schouders neer, terwijl de anderen er alleen maar kritische vragen over stellen en in de beleving van de kartrekkers de zaak alleen maar frustreren. Ze doen het werk meestal naast hun andere baan. Dat geeft vaak matige resultaten, ook in de communicatie naar de andere familieleden. Het veroorzaakt vragen en wantrouwen in plaats vertrouwen. De derde categorie zijn de erfopvolgers. Wie gaat er straks het grote huis bewonen? Moet dat wel de oudste zoon zijn? Waarom? Die vragen geven op zich al voldoende aanleiding voor een familieclash. Want hoe kunnen de anderen, die gelijkelijk meebetalen, dan gecompenseerd worden? En hoe houd je alle kikkers in de kruiwagen als er familieleden overwegen zich te laten uitkopen, terwijl daar geen toereikende middelen voor zijn?
Extern begeleider
Bij een ‘gewoon’ familiebedrijf is in zulke situaties de weg naar een externe deskundige meestal snel gevonden, …en betaald. Iemand die met de dwingende ogen van een vreemde, als procesbegeleider, vergadervoorzitter of mediator de zaak in beweging kan krijgen. Bij een familielandgoed ligt dat anders. Daar acteren de directie en aandeelhouders vaak niet als professionele zakenmensen. Daar spelen trots, eergevoel en onderlinge verhoudingen een zodanig grote rol, dat alleen al het inschakelen van externe hulp als verlies wordt ervaren. Bovendien, en minstens zo belangrijk, is er geen geld om zo’n externe deskundige in te schakelen. Dan wordt er maar eindeloos verder gepraat; en als het allemaal te lang duurt, wordt er helemaal niet meer gepraat. Uiteindelijk is er dan ineens wél geld beschikbaar, …voor advocaten. Het is mijn overtuiging dat als er wél toereikende middelen in de pot zouden zitten om het proces van besluitvorming te laten begeleiden, er heel wat familielandgoederen een essentiële bedreiging kwijt zouden zijn. Waar die middelen niet in de pot zitten, verliest ofwel de koning zijn recht, ofwel dient deze gesteund te worden door hen die het maatschappelijk belang van goed voortbestaan van familielandgoederen erkennen en steunen, zoals de overheid doet via de NSW en via de BOR voor familiebedrijven. Voor families met een landgoed dat qua waarde groot is, maar geen navenante inkomsten voortbrengt voor de instandhouding, komt tijdige inschakeling van externe hulp in gevaar.
Vaak te laat
Mijn waarneming is dat vaak te laat hulp van buiten wordt ingeroepen. Dan dreigt het bezit aan besluiteloosheid ten onder te gaan. Of de zaak loopt, als een conflict niet tijdig is aangepakt, uit op een juridische procedure, waarbij de rechter vaak de partijen alsnog de gang op stuurt om tot een deal te komen. Het devies is dus: wees er tijdig bij, aarzel niet om derde-deskundigen in te schakelen. Het gaat hier niet om futiele zaken, maar om vitale, essentiële zaken voor het voortbestaan van het landgoed. Erkenning daarvan is al heel mooi. De stap zetten naar het inschakelen van hulp kan spannend zijn. Zet die stap!
Financiële steun
De hoogte van de kosten van zo’n traject is betrekkelijk. Stel er zijn vier kinderen en er is een officiële mediation nodig, dan zou dat ieder kind circa 80 euro per uur kosten. Stel dat er 25 uren nodig zijn om de zaak opgelost te krijgen, dan wel te weten waar de schoen blijft wringen, dan kost dat ieder 2.000 euro. Als de overheid de helft zou vergoeden, resteert 40 euro per uur en kost het ieder kind 1.000 euro. Voor zaken waar een conflict niet via mediation opgelost hoeft te worden, maar een externe ingeschakeld wordt voor procesbegeleiding of vergadervoorzitterschap, geldt doorgaans een aanzienlijk lager tarief. Het zou helpen als er van overheidswege of door ANBI’s of andere instanties hulp geboden zou worden om deze financiële drempel te verlagen. Tot die tijd zullen de families dat zelf moeten zien te klaren. Misschien maakt dit artikel het eenvoudiger om er eens met elkaar over te spreken. Alleen dat kan al helpen.
“Bij een familielandgoed spelen trots, eergevoel en onderlinge verhoudingen een grote rol.”
Vaak wordt hulp van buiten te laat ingeroepen. Foto: iStock